deur Sarina Prinsloo
Die tyd ná die laaste matriekeksamen is ’n emosionele mengelmoes: verligting, opgewondenheid, onsekerheid, ’n groot dosis angs en soms ’n gevoel van leegheid. Dit is normaal om oorweldig te voel, dis immers die einde van ’n groot lewenshoofstuk. Baie matrikulante ervaar ook ’n gevoel van “tussen-in wees”: nie meer skoolkind nie, maar ook nog nie heeltemal volwasse nie. Hierdie oorgang bring natuurlik spanning mee. Dit is belangrik om hierdie emosies te erken eerder as te vermy. Dit is deel van persoonlike groei.
Eksamens bied struktuur: jy weet wat om te doen, wanneer om te leer en hoe om voor te berei. Die wagtyd, daarenteen, vra vir onbeperkte geduld. Die onsekerheid oor uitslae en toekomsplanne kan vir sommige leerders meer spanning veroorsaak as die eksamens self. Dit is ’n natuurlike menslike neiging om beheer te soek. Fokus op dit wat jy kan beheer (soos selfversorging, doelstellings vir die nuwe jaar en verbintenis met mense) eerder as dit waaroor jy geen beheer het nie. So word wag ’n geleentheid vir groei, nie net spanning nie.
Die belangrikste is om teenwoordig en kalm te wees. Ouers hoef nie oplossings te bied nie; dikwels help dit meer om net te luister sonder oordeel. ’n Eenvoudige “Ek weet dis ’n moeilike tyd, maar ek glo in jou”, dra meer krag as wat jy dink. Emosionele veiligheid is die sleutel tot veerkragtigheid. Moedig matrikulante aan om hul gevoelens uit te druk, in gesprekke, kuns of die byhou van ‘n joernaal. Vermy vergelykings met ander, of druk om uitslae te voorspel. Help eerder om te onthou dat hul waarde nie afhang van punte nie. As vriende kan ons hulle herinner dat hierdie tyd verbygaan en dat daar baie nuwe moontlikhede wag, maak nie saak wat die uitslae sê nie.
Spanning verdwyn nie as jy dit ignoreer nie, maar jy kan dit bewustelik bestuur. Matrikulante kan baat by ’n balans van aktiwiteit en rus: oefening, stap in die natuur, musiek luister, of kreatiewe uitdrukking (skryf, teken, dans). Die gebruik van bewustheid (mindfulness) en asemhalingsoefeninge help om die liggaam se stresrespons te kalmeer. Vermy oormatige sosiale media, wat vergelykings en vrees versterk. Gesonde hantering beteken om selfversorging as ’n aktiwiteit van selfrespek te sien, nie as ontsnapping nie, maar as voorbereiding vir die volgende hoofstuk wat wag.
Ouers behoort op te let vir veranderinge in gedrag of buie: slapeloosheid, prikkelbaarheid, onttrekking, verlies aan belangstelling in geliefde aktiwiteite, of fisiese simptome soos hoofpyn en naarheid. As ’n kind voortdurend sê “ek kan nie ophou dink aan my uitslae nie” of hulself afsonder, is dit ’n teken van ooraktiewe angs. Emosionele geletterdheid is belangrik: om gevoelens te kan benoem en hanteer. As hierdie vermoë verdwyn, is dit ’n rooi lig. Skep ruimte vir gesprek en oorweeg professionele hulp as die spanning aanhou of toeneem. ’n Kort gesprek met ’n berader of sielkundige kan groot verligting bring — dit wys nie swakheid nie, maar wysheid.
In ’n wêreld wat prestasie dikwels gelykstel aan waarde, moet ons matrikulante help onderskei tussen wie hulle is en wat hulle bereik. Matriekuitslae is ’n refleksie van akademiese oomblikke, nie van menswaardigheid nie. Wanneer ons leerders help verstaan dat hul potensiaal veel groter is as ’n punteverslag, bou ons selfvertroue en hoop. Hierdie tyd kan dus ’n diep leerervaring wees: om identiteit op waardes, nie resultate, te bou.
Skole en gemeenskappe kan hierdie oorgang vergemaklik deur positiewe rituele en ondersteuningsnetwerke te skep. “Lewe ná matriek”-werkswinkels, mentorskapprogramme of ontspanningsdae bevorder verbondenheid. Betrokke skole en gemeenskappe dra nie net kennis oor nie, maar lewensvaardighede soos om emosionele regulering, doelgerigtheid en dankbaarheid te kweek. Die boodskap is eenvoudig: jy is nie alleen in hierdie oorgang nie. Wanneer skole en gemeenskappe saamwerk om jong volwassenes te ondersteun, word die wagtyd ’n tyd van voorbereiding, nie verlamming nie.
Om realisties en hoopvol te wees, is ’n kuns. Moedig leerders aan om albei moontlikhede te oordink: as dinge goed gaan, vier dit met nederigheid en dankbaarheid; as dinge nie volgens plan verloop nie, gebruik dit as ’n leerervaring. Die vermoë om betekenis te vind selfs in teleurstelling is ‘n moeilike, maar waardevolle vaardigheid. Vra: “Wat kan ek uit hierdie ervaring leer? Hoe kan dit my help groei?” Hierdie ingesteldheid beskerm teen selftwyfel. Die sleutel is nie om teleurstelling te vermy nie, maar om veerkragtigheid te ontwikkel: die wete dat jy sterker is as enige punt op papier.
Drie eenvoudige praktyke kan wondere doen:
Hierdie praktyke bevorder positiewe emosies en aanvaarding. ’n Gereelde roetine, genoeg slaap en verbinding met geliefdes versterk hierdie kalmte verder. Dis klein dinge, maar hulle maak ’n groot verskil.
Liewe Matriek, onthou: jy is nie jou uitslae nie. Jy is jou moed, jou aanpasbaarheid, jou karakter. Die pad vorentoe is nie altyd reguit nie, maar dis juis in die draaie waar jy leer wie jy is. Die wêreld het plek vir jou unieke storie, met al sy verrassings. Vertrou dat selfs as dinge nie vandag volgens plan verloop nie, jy steeds op pad is na iets waardevols. Jou toekoms is nie ’n uitslag nie; dis ’n lewensreis, en jy is die skrywer daarvan.
*Sarina Prinsloo is ‘n kommunikasiespesialis verbonde aan die Solidariteit Skoleondersteuningsentrum (SOS). Sy het ‘n B.Sc-graad in Inligtingstegnologie, ‘n Nagraadse Onderwyssertifikaat (NGOS), en ‘n honneursgraad in sielkunde. Sy is tans besig met haar meestersgraad in Positiewe Sielkunde aan die Noordwes-Universiteit.
